"Hà Nội - Một thành phố trong nhiếp ảnh" là nguồn cảm hứng vô tận được thể hiện qua góc nhìn, câu chuyện và mảnh ghép cảm xúc đa chiều của các nghệ sĩ trong và ngoài nước. Nơi đây được khắc họa như một cuộn phim dài, vừa mang nét hoài niệm, vừa tràn đầy nhịp thở đương đại.
Một thành phố trong nhiếp ảnh
- Nơi giao thoa giữa Hoài niệm và Đương đại
Hà Nội được các nhiếp ảnh gia định nghĩa qua sự tương phản đầy mê hoặc. Đó là sự đan xen giữa nét cổ kính, rêu phong của khu phố cổ, tháp Rùa, đền Ngọc Sơn với nhịp sống hiện đại, hối hả và năng động. Mỗi bức ảnh là một lát cắt lưu giữ sự chuyển mình không ngừng của thủ đô.
2. Chất liệu nhiếp ảnh đường phố đặc trưng
Thành phố là một "studio khổng lồ" thu hút giới nhiếp ảnh nhờ:
Kiến trúc đa dạng: Từ những nếp nhà ống hẹp mái ngói âm dương đến các khu tập thể cũ mang dấu ấn thời bao cấp.
Đời sống vỉa hè: Những gánh hàng hoa rong ruổi, quán nước chè ven đường hay các khu chợ tấp nập tạo nên "cái hồn" rất riêng của Hà Nội.
3. Biểu tượng của các dự án nghệ thuật lớn
Cụm từ này còn gắn liền với Photo Hanoi, Liên hoan nhiếp ảnh quốc tế (Biennale) uy tín do Viện Pháp tại Việt Nam khởi xướng. Dự án quy tụ các nhiếp ảnh gia Việt Nam và quốc tế cùng kể câu chuyện về thành phố qua hàng ngàn tác phẩm, biến Hà Nội thành một không gian trưng bày nghệ thuật đương đại mở
Góc nhìn nghệ thuật đa chiều về thủ đô tại triển lãm và dự án lưu trữ của Photo Hanoi.
Góc nhìn nghệ thuật đa chiều về thủ đô tại các triển lãm và dự án lưu trữ của Photo Hanoi là sự kết hợp giữa ký ức di sản và thử nghiệm thị giác đương đại.
Qua các kỳ Biennale nhiếp ảnh quốc tế (như chuỗi sự kiện quy mô vừa khép lại vào cuối năm 2025), Hà Nội không chỉ là một đối tượng nhiếp ảnh tĩnh mà trở thành một thực thể sống động, được soi chiếu qua nhiều lăng kính độc đáo:
- Sự giao thoa thế hệ và bứt phá đương đại
- Sức sống từ nghệ sĩ trẻ: Tại các không gian như Hội quán Phúc Kiến (40 Lãn Ông), triển lãm "Thực hành nhiếp ảnh của những nghệ sĩ trẻ" mang đến những thử nghiệm táo bạo về chất liệu, kỹ thuật sắp đặt và ý niệm thị giác mới mẻ.
- Ký ức lịch sử giao thoa đương đại: Khán giả được trải nghiệm các bộ ảnh lưu trữ quý giá, đưa công chúng ngược dòng thời gian về thế kỷ 19 hay giai đoạn 1970–1980 qua các không gian đặc trưng như tường bao Văn Miếu - Quốc Tử Giám hay Đại sứ quán Pháp.
- 2. Biến di sản đô thị thành "phòng triển lãm mở"
- Dự án lưu trữ và trưng bày của Photo Hanoi xóa nhòa ranh giới của không gian nghệ thuật truyền thống khi đưa tác phẩm vào đời sống: [1]
- Địa điểm văn hóa cốt lõi: Các tác phẩm được đặt tại Trung tâm Văn hóa Nghệ thuật 22 Hàng Buồm với chủ đề "Hoài niệm về những thành phố", hay khu vực vườn hoa Diên Hồng, tạo mối liên kết trực tiếp giữa tác phẩm đương đại và bối cảnh kiến trúc di sản. [1, 2]
- Đối thoại quốc tế: Hàng ngàn tác phẩm của hơn 170 nghệ sĩ, giám tuyển đến từ 21 quốc gia giúp soi chiếu bản sắc Hà Nội trong mối tương quan với các đô thị lớn trên thế giới.
3. Xu hướng "Lưu trữ động" (Archive & Post-archive)
- Thay vì chỉ lưu trữ tư liệu dạng tĩnh, các nghệ sĩ của Photo Hanoi thách thức cách tiếp cận truyền thống. Họ kết hợp ảnh chụp tư liệu với video, nghệ thuật sắp đặt (installation art) và các mảnh hồi ức cá nhân.
- Cách tiếp cận này giúp lột tả sâu sắc các khía cạnh về sự chuyển dịch đô thị, căn tính văn hóa và những thay đổi về mặt xã hội của thủ đô theo thời gian.
Các không gian sáng tạo độc lập đồng hành cùng dự án tại Hà Nội (như Matca hay Manzi).
Các không gian sáng tạo độc lập tại Hà Nội đóng vai trò như những "trạm trung chuyển" nghệ thuật, kết nối nghệ sĩ, tác phẩm của dự án Photo Hanoi với công chúng thông qua các hoạt động trưng bày, thảo luận và workshop.
- Matca (Mắt Cá)
- Vai trò: Là không gian nghệ thuật chuyên biệt về nhiếp ảnh đương đại hàng đầu tại Hà Nội.
- Hoạt động đồng hành: Tổ chức các triển lãm ảnh cá nhân và nhóm của các nhiếp ảnh gia trẻ trong khuôn khổ Photo Hanoi; phối hợp tổ chức các buổi trò chuyện (artist talk) chia sẻ về tư duy, kỹ thuật và quá trình thực hiện dự án nhiếp ảnh dài kỳ.
2. Manzi Art Space & Cafe
- Vai trò: Không gian nghệ thuật đa loại hình (hội họa, nhiếp ảnh, điêu khắc, âm nhạc thử nghiệm) đặt trong một biệt thự Pháp cổ quận Ba Đình.
- Hoạt động đồng hành: Trở thành địa điểm trưng bày các tác phẩm nhiếp ảnh mang tính thể nghiệm cao; tổ chức các buổi ra mắt sách ảnh (photo book) và diễn đàn thảo luận về biên giới giữa nhiếp ảnh tư liệu và nghệ thuật thị giác.
3. Tổ hợp Complex 01
- Vai trò: Không gian sáng tạo và kết nối cộng đồng đa chức năng được tái thiết từ một nhà máy cũ ở quận Đống Đa.
- Hoạt động đồng hành: Điểm hẹn lý tưởng cho các hoạt động cộng đồng quy mô lớn của Photo Hanoi như hội chợ sách ảnh, chợ phiên nghệ thuật (art fair), các buổi chiếu phim tư liệu và không gian tương tác dành cho khán giả đại chúng.
4. VCCA (Trung tâm Nghệ thuật Đương đại Vincom)
- Vai trò: Trung tâm nghệ thuật phi lợi nhuận quy mô lớn, sở hữu hạ tầng trưng bày đạt tiêu chuẩn quốc tế.
- Hoạt động đồng hành: Phối hợp đăng cai các triển lãm đinh (main exhibition) của Photo Hanoi, nơi trưng bày các bộ sưu tập ảnh di sản, ảnh tư liệu quốc tế đòi hỏi khắt khe về điều kiện bảo quản, ánh sáng và không gian sắp đặt diện tích rộng.
5. Heritage Space
- Vai trò: Không gian nghệ thuật độc lập tập trung vào các dự án nghệ thuật liên ngành, lưu trú nghệ sĩ và giáo dục nghệ thuật.
- Hoạt động đồng hành: Hỗ trợ giám tuyển, điều phối các chương trình lưu trú nghệ sĩ (artist-in-residence) trong khuôn khổ Biennale, giúp các nhiếp ảnh gia quốc tế khám phá, tìm kiếm chất liệu và thực hiện tác phẩm ngay tại Hà Nội.
Các chủ đề nhiếp ảnh thử nghiệm nổi bật của giới nghệ sĩ trẻ tại triển lãm.
Các chủ đề nhiếp ảnh thử nghiệm của giới nghệ sĩ trẻ tại chuỗi triển lãm Photo Hanoi (điển hình như triển lãm đinh "Thực hành nhiếp ảnh của những nghệ sĩ trẻ" tại Hội quán Phúc Kiến) tập trung vào việc thách thức biên giới của ảnh tĩnh truyền thống và tái định nghĩa căn tính cá nhân trong đô thị hiện đại.
Dưới sự dẫn dắt của các giám tuyển đương đại, giới nghệ sĩ trẻ (chủ yếu từ các trường nghệ thuật, thiết kế và khoa học liên ngành) đã mang đến những nhóm chủ đề thử nghiệm nổi bật sau:
- Đối thoại Thời gian: Lưu trữ và Hồi ức (Archive & Memory)
- Nội dung: Các nghệ sĩ trẻ không chỉ chụp cái mới mà tìm cách kết nối với quá khứ. Họ đặt những bức ảnh tư liệu đen trắng từ thế kỷ trước song hành cùng những bức chân dung, bối cảnh hiện tại.
- Hình thức thử nghiệm: Tạo ra các cuộc đối thoại thị giác giữa hai chiều thời gian, thể hiện sự hoài niệm và suy tư về sự biến đổi của không gian sống đô thị.
2. Mối quan hệ giữa "Tĩnh" và "Động" (Stillness vs. Movement)
- Nội dung: Khám phá ranh giới đóng băng của khoảnh khắc nhiếp ảnh và sự trôi chảy của thời gian.
- Hình thức thử nghiệm: Kết hợp ảnh chụp tĩnh với định dạng video ngắn, âm thanh môi trường hoặc video thử nghiệm. Người xem vừa nhìn ngắm một lát cắt đứng yên, vừa cảm nhận được chuyển động của không gian xung quanh tác phẩm đó.
3. Thử nghiệm Chất liệu và Kỹ thuật hậu kỳ (Materiality in Photography)
- Nội dung: Phá vỡ định kiến nhiếp ảnh chỉ là kỹ thuật số hay in ấn thông thường trên giấy.
- Hình thức thử nghiệm: Giới trẻ táo bạo can thiệp trực tiếp lên bề mặt phim hoặc bản in (như xé rách, chồng lớp, cào xước, hoặc sử dụng các kỹ thuật buồng tối thủ công). Bức ảnh lúc này trở thành một tác phẩm vật lý mang tính duy nhất, chạm vào được xúc giác của người xem thay vì chỉ nhìn bằng mắt.
4. Căn tính cá nhân và Tâm lý học đô thị
- Nội dung: Khai thác thế giới nội tâm, những trạng thái tâm lý cô đơn, lạc lõng, hoặc những giấc mơ dang dở của thế hệ trẻ sống trong lòng lòng thủ đô áp lực và hối hả.
- Hình thức thử nghiệm: Sử dụng góc máy trừu tượng, phơi sáng kép (double exposure), sắp đặt ánh sáng nhân tạo để biến những khung cảnh quen thuộc của Hà Nội thành không gian siêu thực phản ánh tâm cảnh của tác giả.
5. Sắp đặt Nhiếp ảnh liên ngành (Photo Installation)
- Nội dung: Biến tác phẩm ảnh thành một phần của không gian kiến trúc di sản.
- Hình thức thử nghiệm: Thay vì treo khung tranh truyền thống, ảnh được in trên vải xuyên sáng thả từ trần nhà, dán trên các khối hộp lập thể, hoặc kết hợp với điêu khắc nhẹ. Khi người xem di chuyển quanh phòng triển lãm, góc nhìn của họ về bức ảnh liên tục thay đổi theo không gian và ánh sáng tự nhiên
Một số nghệ sĩ trẻ tiêu biểu có tác phẩm gây ấn tượng mạnh tại triển lãm
Tại triển lãm tiêu biểu "Thực hành nhiếp ảnh của những nghệ sĩ trẻ" (được giám tuyển bởi nghệ sĩ Nguyễn Thế Sơn tại Hội quán Phúc Kiến, 40 Lãn Ông trong khuôn khổ Biennale Photo Hanoi), thế hệ nghệ sĩ Gen Z và nghệ sĩ liên ngành trẻ đã để lại dấu ấn mạnh mẽ qua những tuyên ngôn nghệ thuật đầy cá tính.
Dưới đây là một số gương mặt và nhóm nghệ sĩ trẻ tiêu biểu, đại diện cho làn sóng thử nghiệm nhiếp ảnh đương đại tại thủ đô:
- Nhóm nghệ sĩ trẻ từ Đại học Quốc gia Hà Nội và ĐH Mỹ thuật Việt Nam
Triển lãm quy tụ 26 nghệ sĩ trẻ (chủ yếu ở độ tuổi mười chín, đôi mươi), mang đến những góc nhìn phản ánh trực diện tâm lý học đô thị và căn tính cá nhân:
- Khám phá sự chuyển dịch không gian: Sử dụng kỹ thuật phơi sáng kép (double exposure) và các góc máy trừu tượng để bắt trọn dòng chảy hối hả, sự cô độc hoặc sự đổi thay của kiến trúc Hà Nội dưới góc nhìn của người trẻ.
- Can thiệp chất liệu vật lý: Thay vì chỉ in ảnh kỹ thuật số thông thường, nhiều tác giả trẻ đã tự tay can thiệp lên bản in bằng cách cào xước, xé rách, hay nhuộm màu thủ công. Việc này tạo nên những tác phẩm mang tính độc bản, kích thích trải nghiệm xúc giác của người xem.
2. Sự bứt phá của giới nghệ sĩ trẻ thế hệ mới (Gen Z)
Họ không chỉ coi ống kính là công cụ ghi hình, mà biến nhiếp ảnh thành một phương thức sắp đặt liên ngành (Photo Installation):
- Tác phẩm tích hợp không gian di sản: Tác phẩm của các nghệ sĩ trẻ được in trên các chất liệu vải xuyên sáng độc đáo, buông thả từ trần gỗ của Hội quán Phúc Kiến. Ánh sáng tự nhiên lọt qua giếng trời của hội quán làm thay đổi sắc độ của bức ảnh theo từng mốc thời gian trong ngày.
Bình luận của bạn